Μας χάλασε το πλυντήριο πιάτων πριν δύο βδομάδες. Μας χάλασε το πλυντήριο πιάτων και η ζωή μας απέκτησε μια δυσκολία που δεν μπορούσαμε ποτέ να φανταστούμε πόσο μεγάλη θα ήταν.
Έχουμε ξαναζήσει χωρίς πλυντήριο πιάτων, κυρίως τους μήνες των διακοπών στην Ελλάδα, σε ενοικιαζόμενα σπίτια, αλλά είναι η πρώτη φορά, στα 15 χρόνια που μένουμε μαζί με τον Σαλιλ, που βρεθήκαμε να πλένουμε όλα τα πιάτα μας στο χέρι σε συνθήκες καθημερινής ζωής.
Αυτή τη στιγμή πλένω πιάτα. Η ώρα είναι 9.15 το βράδυ και εγώ πλένω τα πιάτα του βραδινού μας ενώ παράλληλα μαγειρεύω φασολάκια με πατάτες για αύριο, με μαϊντανό αλλά χωρίς δυόσμο, γιατί μας τέλειωσε ο δυόσμος και δεν θυμηθήκαμε να αγοράσουμε.
Ο Σαλίλ έβαλε και τα δύο παιδιά για ύπνο και τώρα έβγαλε τον Μπαλού βόλτα, γιατί εγώ είμαι κολλημένη στην κουζίνα από τις 6 το απόγευμα. Κυριακή σήμερα, τα παιδιά ζήτησαν ένα “πιο ωραίο” φαγητό για βραδινό, και τα λαζάνια λαχανικών για να γίνουν θέλουν τον μπελά τους. Να ψιλοκόψεις ένα σωρό λαχανικά, να τα βάλεις στην φρέσκια σάλτσα ντομάτας, με μαϊντανό αλλά χωρίς τον δυόσμο που ξέχασες να πάρεις, να βράσεις την σάλτσα λίγο, μετά να απλώσεις τα λαζάνια στο πυρέξ, να κάνεις στρώσεις με τα λαχανικά, πάντα με την συνοδεία νηπίου που προσπαθεί να ευθυγραμμίσει τα λαζάνια σαν ο χρόνος να μην έχει καμία σημασία, ενώ εσύ εξασκείσαι στις βαθιές αναπνοές βλέποντας το μπλέντερ, το τηγάνι και το πυρέξ που θα θέλουν πλύσιμο στο χέρι, μαζί με τα πιάτα. (Δεν ξέρω πόσες σειρές θα βγει η προηγούμενη πρόταση, δεν την αλλάζω όμως, γιατί είπαμε, πλένω πιάτα, και το κείμενο αυτό γράφεται με speech-to-text εργαλείο).
Από τις 6μμ στην κουζίνα λοιπόν, για την προετοιμασία υγιεινού Κυριακάτικου βραδινού, και τρεις ώρες αργότερα, ακόμα στην κουζίνα, για το μαγείρεμα του αυριανού μεσημεριανού, μιας και Δευτέρες δουλεύουμε και οι δύο τα πρωινά, και δεν υπάρχει χρόνος για μαγείρεμα. Τα παιδιά θα σχολάσουν στις 2μμ, και θα γυρίσουν σπίτι με την πείνα του ναυαγού που έμεινε ένα μήνα σε ξερονήσι. Έχουν συνηθίσει να τρώνε μαγειρεμένο σπιτικό φαγητό στις 2.30μμ και στις 6.30μμ, σε αντίθεση με το τι συνηθίζεται εδώ που ζούμε, όπου υπάρχει ένα μόνο μαγειρεμένο κυρίως γεύμα και το μεσημεριανό είναι πάντα ψωμί με κάτι. Ψωμί-τυρί-σαλάμι συνήθως.
Πλένω πιάτα και θυμάμαι την μαμά μου όσα χρόνια ήμαστε παιδιά, να βρίσκεται μόνιμα στην κουζίνα, να μαγειρεύει σπιτικά φαγητά μια και δυο και τρεις φορές την ημέρα. Κοτόπουλο στο φούρνο με πατάτες για τον μπαμπά και τα αγόρια, φασολάκια για εμάς που νηστεύαμε, και θα έψηνε και μια μουσούντα για να έχουμε ένα κομμάτι για το πρωινό. Έλεγα να κάνω κι εγώ μια μουσούντα σήμερα, ήθελα να βράσω και μια χύτρα ρεβίθια να μπουν στην κατάψυξη για την εβδομάδα που έρχεται, αλλά σκέφτηκα πως δεν θα άντεχα να πλύνω ταψί και χύτρα.
Τι στα λέω όλα αυτά, θα αναρρωτιέσαι…
«Τι σχέση έχει το κόστος της υγιεινής διατροφής με όλη αυτήν την φλυαρία;» θα μου πεις.
Τον Αύγουστο του 2023 η Αναστασία δημοσίευσε στο Vegan Times ένα άρθρο που περιέγραφε μια έρευνα που έκανε μαζί με την Μαρία Ελισσάβετ Μπόρα, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, υπό την επίβλεψή της. Η έρευνα αφορούσε το κόστος και την θρεπτικότητα τεσσάρων διατροφικών επιλογών του ελληνικού κοινού, και τα αποτελέσματά της ήταν εντυπωσιακά. Η υγιεινή φυτική διατροφή (whole food plant based diet) μιας τετραμελούς οικογένειας, αυτή δηλαδή που βασίζεται σε πλήρη φυτικά τρόφιμα, είναι πολύ φθηνότερη. (217€ φθηνότερη το μήνα από την τυπική ελληνική διατροφή και 338€ φθηνότερη τον μήνα από την αμερικανικού τύπου διατροφή).
Όμως εγώ σήμερα, πλένοντας πιάτα στις 10 το βράδυ (ναι ακόμα πλένω πιάτα, τα φασολάκια είναι έτοιμα, και καθαρίζω νεροχύτη) θα τολμήσω να πω πως αυτή η έρευνα δεν έχει υπολογίσει το πιο σημαντικό κόστος της υγιεινής διατροφής: το κόστος του χρόνου μας.
Θυμάμαι την Κ., εκπαιδευόμενη καρδιολόγο, μητέρα δύο παιδιών, σε ένα σεμινάριό μου για την οικογενειακή διατροφή, να μου λέει: «Το να βράσω μακαρόνια με σάλτσα για μένα δεν είναι 10 λεπτά. Είναι μια ώρα στην κουζίνα, αν συνυπολογίσω τα καθαρίσματα». Θυμάμαι και την Χ. που κάποτε σε μια συνεδρία μου είπε: «Στο τέλος της εβδομάδας, το περισσότερο που μπορώ να κάνω για την υγιεινή μας διατροφή, είναι να παραγγείλω σουβλάκια με κοτόπουλο αντί για σουβλάκια με χοιρινό». Κι ενώ πλένω το μπλέντερ που έλιωσα τις ντομάτες για την φρέσκια σάλτσα, σκέφτομαι πόσο χρόνο θα είχα γλιτώσει αν είχαμε πάρει 4 μερίδες έτοιμα λαζάνια από το σούπερ μάρκετ, αυτές στο πλαστικό δοχείο με τα πολλά τυριά και τον ζωικό κιμά, που τις βάζεις στον φούρνο μικροκυμμάτων και μετά τρως μέσα από το πλαστικό δοχείο. Θα είχα να πλύνω μόνο τέσσερα πιρούνια.
Σε μια φανταστική ομιλία του στο Royal Institution ο Chris van Tulleken περιγράφει τον σύγχρονο τρόπο ζωής ως την βασική αιτία για την οποία οι άνθρωποι οδηγούνται στην ανθυγιεινή διατροφή, μια διατροφή δηλαδή με πολλά έτοιμα τρόφιμα υψηλής επεξεργασίας (Ultra-Processed Food, UPF). Σήμερα κανένα είδος διατροφής δεν είναι a priori υγιεινό, γιατί η αυξημένη κατανάλωση γρήγορων γευμάτων με υπερεπεξεργασμένα υλικά αφορά τόσο την παμφαγική όσο και την φυτική διατροφή.
Το γρήγορο junk food έχει γεμίσει τις ζωές μας σαν απάντηση στον αβίωτο βίο που ζούμε όλες, όλοι, και όλα. Και ενώ προφανώς ένα αγοραστό βίγκαν μπέργκερ και μια έτοιμη βίγκαν πίτσα είναι λιγότερο ανθυγιεινά από τα αντίστοιχα μη βίγκαν τρόφιμα, είναι ωστόσο πολύ μακριά από αυτό που θα ορίζαμε ως υγιεινή διατροφή για τα παιδιά μας.
Η υγιεινή διατροφή έχει μεγάλο κόστος. Είτε είναι 100% φυτική (βίγκαν) είτε όχι (πχ Μεσογειακή), το κόστος της είναι οι εργατοώρες που δαπανώνται στην κουζίνα ψιλοκόβοντας λαχανικά και πλένοντας κατσαρόλες, αλλά και στο μανάβικο που έπρεπε να πάμε δύο φορές γιατί ξεχάσαμε τον δυόσμο. Μεγάλο κόστος σε χρόνο και πνευματική κόπωση (mental load) που στην δραματική πλειοψηφία των οικογενειών επωμίζονται οι γυναίκες, χωρίς καν αυτό να αναγνωρίζεται.
Το ερώτημα είναι, αν αξίζει να επωμιστούμε αυτό το κόστος.
