Σημείωση: Στα κείμενά μου χρησιμοποιώ τις καθιερωμένες λέξεις “μητέρα”, “πατέρας” κλπ, γιατί αυτές αντανακλούν την προσωπική μου εμπειρία. Δεν είναι η πρόθεσή μου να αποκλείσω θηλυκότητες, τρανς άτομα και άλλους ανθρώπους που βιώνουν όσα περιγράφω στο κείμενο. Σε παρακαλώ να ξέρεις πώς όποιο κι αν είσαι, σε τιμώ και σε δέχομαι και χαίρομαι που με διαβάζεις.
Για να είμαι απολύτως ειλικρινής, το κείμενο αυτό δίσταζα να το γράψω. Δίσταζα γιατί το γάλα είναι ένα θέμα πολύ φορτισμένο. Το ανθρώπινο, μητρικό γάλα. Αλλά και το γάλα των ζώων. Ο θηλασμός αλλά και η κατανάλωση γαλακτοκομικών έχουν προκαλέσει χιλιάδες διαδικτυακές διαμάχες τεραστίων διαστάσεων και άπειρης τοξικότητας.
Αποφάσισα όμως να το γράψω, ως έναν φόρο τιμής σε ένα προσωπικό, σημαντικό ορόσημο: τον αποθηλασμό της μικρής μου κόρης. Μετά από 10,5 χρόνια συνεχούς θηλασμού, πλέον δεν είμαι θηλάζουσα. Δέκα χρόνια.
Πρώτη φορά αυτή τη βδομάδα είμαι μητέρα χωρίς να έχω το υπερόπλο του θηλασμού. Αν και, εδώ και πολλούς μήνες η μικρή έπινε μισή γουλιά το βράδυ και μόνο τις μέρες που την έβαζα εγώ για ύπνο. Το έβλεπα να έρχεται. Όμως, όσο λιγότερο έπινε, τόσο περισσότερο έλεγε ότι το γάλα της είναι μόνο δικό της και το πιο νόστιμο πράγμα στον κόσμο. Σα να ένιωθε ότι είχε έρθει η ώρα να το αποχωριστεί, αλλά να φοβόταν πώς μαζί με εκείνο, κάπως θα χάσει και ένα κομμάτι της σχέσης μας. Ευτυχώς, επειδή είχα τις αντοχές, το χρόνο και τη διάθεση να την αφήσω να πάει το πράγμα με το ρυθμό της, ο αποθηλασμός έγινε τρομερά ομαλά. Αλλά με μία συγκεκριμένη αφορμή.
Πριν δυο-τρεις μήνες μιλούσα με την Ελένη, όπως κάνουμε συχνά, και μου έλεγε για έρευνες σχετικά με το θηλασμό, τις ορμόνες, την εμμηνόπαυση. Μου είπε, λοιπόν, πώς όταν θηλάζεις, χάνεις 3% της οστικής μάζας, που όμως επανέρχεται ΑΛΛΑ οι έρευνες αυτές μιλάνε για 1-2 χρόνια θηλασμό. Και μάλλον για γυναίκες στα 25-30. Εγώ θηλάζω από 29 χρονών και τον Ιούνη κλείνω -καλώς εχόντων των πραγμάτων- τα 40. “Δεν κάνεις μια μέτρηση οστικής πυκνότητας βρε φίλη, να έχεις ένα σημείο αναφοράς;”. Εδώ να πω ότι έχω κληρονομικότητα για οστεοπόρωση, έχω μόλις δύο χρόνια που ο δείκτης μάζας σώματός μου δεν με κατατάσει στους ελλιποβαρείς και διατρεφόμουν και κοιμόμουν άθλια απ’ τα 18 ως τα 25. Ε, όλα αυτά ας πούμε ότι φάνηκαν σε αυτή τη μετρησούλα οστικής πυκνότητας… Δεν πήγε ακριβώς φανταστικά.
Ο γιατρός, Γερμανός (μένουμε στη Γερμανία) με διαβεβαίωσε ότι η βίγκαν διατροφή δεν έχει απολύτως καμία σχέση, είναι εξαιρετικά υγιεινή και να μην έχω αμφιβολίες γι’ αυτό. Υποψιάζεται ότι ο τόσο μακροχρόνιος θηλασμός συν η κληρονομικότητα με οδήγησαν στην οστεοπενία πριν τα 40.
Κι εδώ μπορεί να πιστεύεις ότι το μήνυμά μου είναι “μη δίνετε στα παιδιά το γάλα σας, θα σας πιουν τα κόκκαλα!”. Αλλά ασφαλώς και όχι. Προσωπικά δε νομίζω ότι θα άλλαζα κάτι. Θα πρόσθετα περισσότερη άσκηση, που συμβάλλει φοβερά στη διατήρηση της οστικής μάζας και πυκνότητας, αλλά μήπως είχα χρόνο και ενέργεια με τα μωρά μικρά, χωρίς βοήθεια σε ξένη χώρα; Ο θηλασμός υπήρξε τεράστιο κομμάτι της γονεϊκότητας για μένα, για μας σαν οικογένεια. Χάρη σ’ αυτόν κοιμόμουν κι εγώ και τα παιδιά πιο εύκολα, τα παρηγορούσα πιο εύκολα, ήξερα ότι διατρέφονται σωστά και έχουν μια καλή αρχή στο μικροβιωμα τους. Υπήρξε ένας δεσμός που δεν περιγράφεται με λόγια. Και για να σε προλάβω: φυ-σι-κά και μπορούν να έχουν εξίσου ισχυρούς δεσμούς μη θηλάζουσες μητέρες με τα παιδιά τους. Φυ-σι-κά και υπάρχουν μητέρες που θήλασαν και είναι πολύ τοξικές και κακοποιητικές. Φυ-σι-κά και το ότι θήλασα τα παιδιά μου χίλια χρόνια δεν σημαίνει ότι δε με εκνευρίζουν και δε με βγάζουν εκτός ορίων. Ή εγώ εκείνα.
Όμως, για τις δικές μας συνθήκες ζωής, ο θηλασμός υπήρξε σωτήριος. Παρ’ ότι που απαίτησε και πολλές θυσίες -πέρα απ’ τα κοκκαλάκια μου. Τα μωρά θηλαστικά η αλήθεια είναι ότι βλέπουν τον κόσμο μέσα από μια γαλακτερή θολούρα. Τον πρώτο χρόνο ειδικά, κυρίως πριν τις στερεές τροφές, όποιος έχει το γάλα, είναι ο θεός τους και η ύπαρξή τους η ίδια. Οπότε, ειδικά αν θηλάζουν, η τιμή και το βάρος αυτό πέφτουν στη μητέρα.
Πάμε τώρα από το ανθρώπινο γάλα σε εκείνο των ζώων.
Φαντάζομαι ότι αν διαβάζεις το άρθρο αυτό, μάλλον γνωρίζεις ήδη τι είναι ο βιγκανισμός και γιατί τα γαλακτοκομικά δεν συμπεριλαμβάνονται στη βίγκαν διατροφή. Σε θεωρητικό επίπεδο -μέσα από βιβλία και ντοκυμαντέρ με ιδιαίτερα σκληρές εικόνες- ξέρουμε ότι τα νεογέννητα μοσχαράκια απομακρύνονται από τις μητέρες τους, ώστε να γίνουν το πιάτο που αποκαλούμε “μοσχαράκι γάλακτος”, ενώ το ίδιο το γάλα που προοριζόταν για εκείνα, συσκευάζεται και πωλείται ως έχει ή μετατρέπεται σε άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα.
Είναι πολύ ενδιαφέρον το πόσο πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι οι αγελάδες απλώς βγάζουν γάλα όλη τους τη ζωή και δεν το συνδέουν με τη γέννα. Με το γεγονός ότι παράγουν γάλα μόνο όταν έχουν κυοφορήσει και γεννήσει. Έχω συναντήσει πολλούς -πολλούς!- ανθρώπους που μου έχουν πει ότι αν δεν παίρνουμε το γάλα από τις αγελάδες, πρήζονται οι μαστοί τους και πονάνε, οπότε τους κάνουμε καλό. “Δες πώς έρχονται τα πρόβατα όταν κάθομαι στο σκαμνί να τα αρμέξω! Τρέχουν!”, μου έχει πει παιδική φίλη, κτηνοτρόφος. Λογικό, δεδομένου ότι ξέρουν ότι θα ανακουφιστούν από το πρήξιμο που τους προκαλεί η τεχνητή υπερπαραγωγή γάλακτος. Όμως φαίνεται πώς μας είναι δύσκολο να αντιληφθούμε αυτό τον κύκλο. Και δεν είναι παράλογο, δεδομένου του πόσο αποστασιοποιημένοι είμαστε, πόση άγνοια έχουμε για το πώς παράγεται το φαγητό μας.
Υπήρξα βίγκαν δυο χρόνια πριν μείνω έγκυος. Όμως μετά τη γέννα και την πρώτη εμπειρία μου με το θηλασμό κατάλαβα πραγματικά τι στερούμε από αυτές τις μανάδες. Πέρα, φυσικά, από τα ίδια τους τα παιδιά. Και εδώ να πω ότι εγώ είμαι από τις πάρα πολύ τυχερές, που δεν ξέρω τι θα πει πόνος στο θηλασμό ή μαστίτιδα. Πέρα από την πρώτη βδομάδα που είχα λίγο πόνο, είχα ένα φοβερά ομαλό ταξίδι. Όμως υπάρχουν εκατομμύρια γυναίκες εκεί έξω που ξέρουν τι θα πει μολύνσεις, τι θα πει πυρετός και ρίγη από μαστίτιδα, τι θα πει να νιώθεις ότι σου τρυπάνε το στήθος με καυτό σουβλί. Και αυτό το περνάνε οι αγελάδες. Και τα θηλυκά πρόβατα και κατσίκια επίσης. Οπότε και τα πλακώνουν στις αντιβιώσεις.
Υπάρχει η διαλεκτική ότι ο βιγκανισμός είναι (και) ζήτημα φεμινισμού. Ότι δε μπορούμε να δεχόμαστε να βασανίζονται έτσι θηλυκότητες κανενός είδους. Εγώ δεν είμαι σε θέση να μιλήσω πολιτικώς ορθά σε τέτοια πλαίσια, είμαι σχετικά απαίδευτη, αν και το παλεύω. Θα πω όμως, καθαρά μέσα από το δικό μου βίωμα σε σχέση με τη μητρότητα και το θηλασμό, ότι βοηθάει πολύ να κόψει κανείς τα γαλακτοκομικά αν φέρνει στο μυαλό του μια μάνα με ένα μωρό, κάθε φορά που εμφανίζεται μπροστά του η φέτα, το μπρι ή η γκοργκοντζόλα.
Είναι ιδιαίτερα δύσκολο, και ειδικά για ανθρώπους που είναι πολλά χρόνια χορτοφάγοι, να κάνουν το βήμα προς το βιγκανισμό. Πρώτον, γιατί νιώθουν πώς ήδη κάτι κάνουν για τα ζώα και τον πλανήτη (και πράγματι κάνουν!) και δεύτερον γιατί τα γαλακτοκομικά και ειδικά τα τυριά είναι φοβερά εθιστικά. Οπότε το μυαλό μας μας παίζει ένα σωρό παιχνίδια για να δικαιολογήσουμε την κατανάλωσή τους.
Κάτι που ίσως να μην συνειδητοποιείς είναι ότι αν επισκεφθείς μια μικρής κλίμακας κτηνοτροφική, γαλακτοκομική επιχείρηση στην Ελλάδα, δεν θα έχεις ολόκληρη την εικόνα. Όπως προείπα, έχω παιδική φίλη που έχει πρόβατα και κατσίκια στο Χελμό. Όταν την επισκέφτηκα είδα τα πολύ καλά φροντισμένα ζώα να περπατούν ελεύθερα στην πλαγιά, μέχρι να τα φέρει ο πατέρας της φίλης στο μαντρί, όπου και πράγματι, έτρεξαν να πάρουν σειρά για να τα αρμέξει με το χέρι. Μια εικόνα βουκολική ομορφιάς. Ο ήλιος έλαμπε, ο αέρας μύριζε άγρια ρίγανη και θυμάρι, υπήρχαν και 2-3 μωρά κατσικάκια. Μέχρι που κάποιος ρώτησε τη φίλη μου αν σφάζουν οι ίδιοι τα αρνιά. Οπότε και του απάντησε πώς όχι, τα στέλνουν σε ένα σφαγείο αλλού. ΔΕΝ ΤΟ ΒΛΕΠΕΙΣ δηλαδή απαραίτητα το κομμάτι του θανάτου. Και όσο πιο χαρούμενα κι αν είναι τα πρόβατα της παιδικής μου φίλης στο βουνό, από εκείνα στα factory farms, ο πρόωρος θάνατος περιμένει κι εκείνα και τα παιδιά τους. Όχι επειδή θέλει κάποιος να φάει γίδα βραστή, αλλά και επειδή πρέπει να γίνει χώρος για νέα μωρά, για περισσότερο γάλα, για το ανθότυρο, το κατσικοτύρι το μανούρι στη χορτοφαγική σαλάτα.
Θα μπορούσα να συνεχίσω το κείμενο και να μιλήσω για τα ζητήματα υγείας που συνδέονται με τα γαλακτοκομικά, ειδικά τους ορμονοεξαρτώμενος καρκίνους στις γυναίκες για παράδειγμα, αλλά προτιμώ να σταθώ στο ηθικό ζήτημα της αλληλεγγύης μιας μητέρας προς άλλες μητέρες που κλέβουν τα παιδιά τους, παρα-βιάζουν τα σώματά τους και τις καταδικάζουν σε αιχμαλωσία και κακοποίηση. Μια αλληλεγγύη που εύκολα γίνεται πράξη με τις σωστές καταναλωτικές επιλογές. Ας μη μένουμε στα λόγια.
