Βιγκανισμός, μαγικοί κρύσταλλοι και ματζούνια.
Θα ξεκινήσω με κάτι προσωπικό: Η λέξη “ματζούνια” είναι μια λέξη που εγώ και η Ελένη χρησιμοποιούμε πολύ συχνά, με τελείως διαφορετικούς τρόπους. Γι’ αυτό και είναι καλό που μπορείς να μας διαβάσεις και τις δύο σε αυτό τον χώρο. Η Ελένη, λοιπόν, μιλάει συχνά για ματζούνια, όταν θέλει να πει για τσαρλατάνους που προσπαθούν να πουλήσουν στον κόσμο φύκια και μεταξωτές κορδέλες, που θεραπεύουν, υποτίθεται τα πάντα. Φραπελιά, για παράδειγμα. Θα πει “έλεος πια με όλους αυτούς τους ψευδοεπιστήμονες και τα ματζούνια τους!”.
Εμένα πάλι, θα με ακούσεις να το χρησιμοποιώ τελείως διαφορετικά. Για παράδειγμα, έρχεται ένα απ’ τα χίλια (εντάξει, τρια) μου παιδιά και μου λέει “μαμά, πονάει ο λαιμός μου!”. “Κάτσε να δω τι μου έχει μείνει απ’ τα ματζούνια μου. Έχω κρεμμύδι και σκόρδο σε σιρόπι σφένδαμου. Έχω και ριγανόλαδο με ρίγανη απ’ το ποτάμι μας. Τι προτιμάς;”. Ή: “μαμά κουτούλησα εκεί/ έχω μια μελανιά/ γρατζουνιά”. “Πάρε αυτή τη ματζουνόκρεμα με το βαλσαμόχορτο που έχω φτιάξει”.
Όταν κάποιος παθαίνει κάτι σ’ αυτό το σπίτι, η πρώτη γραμμή άμυνας είναι πάντα ένα από τα ματζούνια μου. Τσάγια, κρέμμες, λάδια, αλκοολικά διαλείμματα (tinctures). Αυτά τα τελευταία προφανώς όχι για τα παιδιά. Και εδώ συναντιόμαστε με την Ελένη. Γιατί παρ’ όλο που χρησιμοποιούμε τη λέξη διαφορετικά -εκείνη με αρνητικό πρόσημο, εγώ με τρυφερότητα- μας συνδέει το αδιαμφισβήτητο επιστημονικά γεγονός ότι τα φυτά διαθέτουν φαρμακευτικές ιδιότητες.
Πολύ συχνά στο χώρο του βιγκανισμού, σε χώρους, δηλαδή φυσικούς αλλά και διαδικτυακούς όπου συγκεντρώνονται πολλά βίγκαν άτομα, θα συναντήσει κανείς ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων θετικά προσκείμενων στα ματζούνια. Ή, για να το σοβαρέψουμε λίγο, στα βότανα και τις θεραπευτικές τους ιδιότητες.
Προσωπικά το βρίσκω θαυμάσιο να γνωρίζουμε πού μπορεί να μας βοηθήσει η φύση και νιώθω ότι το να είμαστε σε επαφή, να έχουμε γνώση, των φυτών που υπάρχουν γύρω μας, αυξάνει και τη σύνδεσή μας με τον πλανήτη. Άρα και το κίνητρό μας να τον προστατεύσουμε. Σε αυτά τα πλαίσια, το σπίτι μου είναι επίσης γεμάτο κρυστάλλους.
Επειδή πιστεύω ότι θεραπεύουν οι κρύσταλλοι;
Όχι. Ας πάμε ένα βήμα πίσω. Επειδή πιστεύω ότι το σχήμα, το χρώμα, οι υφές, η τεράστια ποικιλομορφία τους είναι ένα μικρό δείγμα των θαυμάτων που κρύβει ο πλανήτης. Θαύματα, τα οποία εξηγεί απολύτως η επιστήμη. Όμως αυτό δεν τα κάνει καθόλου λιγότερο υπέροχα. Όταν τα παιδιά μου με ρωτάνε αν οι πέτρες μας είναι μαγικές και μπορούν να σου δώσουν κουράγιο, να σε κάνουν να νιώσεις καλύτερα, να σε θεραπεύσουν από κάτι, απαντάω πάντα: “εσύ πώς νιώθεις όταν την κρατάς; Αν νιώθεις καλύτερα, τότε για σένα λειτουργεί”. Είμαι όμως απολύτως ξεκάθαρη ότι η επιστήμη δεν έχει καμία απόδειξη ότι οι πέτρες θεραπεύουν τον καρκίνο, για παράδειγμα. Όπως και τα υπέροχα φύλλα στο φυτολόγιό μας κάνουν να νιώθουμε υπέροχα όταν τα θαυμάζουμε. Αλλά δε θεραπεύουν τον πονοκέφαλο όταν τα καμαρώνουμε.
Μπορεί αν έχω χρόνιο στρες και αυτό μου προκαλεί αυτοάνοσα και πηγαίνω μια φορά τη βδομάδα κάπου και μου βάζουν χρωματιστούς κρυστάλλους στα τσάκρα, να χαλαρώνω. Και έτσι να υποχωρήσει το αυτοάνοσο. Όμως αυτό έχει να κάνει με τις ορμόνες και τη χαλάρωση. Όχι με το βιοδυναμικό πεδίο (;;;) του κρυστάλλου.
Εδώ θα αφήσω ένα παραθυράκι ανοιχτό: ίσως σε κάποια χρόνια η επιστήμη αποδείξει ότι υπάρχουν πράγματι μετρήσιμες τέτοιες μορφές αλληλεπίδρασης ενέργειας/ύλης/;;. Όμως αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση πάνω στο θέμα. Πράγμα που σημαίνει ότι ο πειραματισμός με εναλλακτικές θεραπείες είναι λίγο-πολύ σα να παίζεις στο καζίνο. Δεν ξέρεις αν θα κερδίσεις και αν κερδίσεις, δεν ξέρεις το γιατί (τύχη; σύμπτωση; προσπαθούν να σε κρατήσουν περισσότερη ώρα στο καζίνο;). Επίσης, αν δεν κερδίσεις, συχνά χρεοκοπείς.
Γιατί όμως τόσο πολλοί βίγκαν και βετζιτέριαν έλκονται από εναλλακτικές θεραπείες;
Μπορώ να μιλήσω από προσωπική εμπειρία. Εγώ, παρ’ όλο που έχω έναν άνθρωπο με διδακτορικό χημείας να μου σώζει συνέχεια τη ζωή, κάθε τόσο βρίσκομαι με ένα σακουλάκι γανόδερμα ή μανιτάρια lion’s mane στο καλάθι, όταν πηγαίνω στο μαγαζί με τα βιολογικά. Σάμπως δεν έσπασε προχθές ένα βάζο σπιρουλίνα και μου έκανε όλη την κουζίνα πρασινομπλέ; Κι ας έχω τη φίλη να μου λέει: “τα μανιτάρια έχουν φοβερά περίπλοκο χημικό προφίλ, μπορεί να σου κάνει μια ουσία καλό, αλλά δεν ξέρουμε τι κάνουν όλες οι υπόλοιπες!!!”. Ή: “δεν ξέρεις σε τι καζάνια στα βάθη της Κίνας έχει ανακατευτεί η αυτή η Σπιρουλίνα και πόσο είναι αλεύρι, πόσο βαρέα μέταλλα, πόσο τοξικά χημικά για χρώμα”. Μου τα λέει, έχει μαλλιάσει η γλώσσα της. Αλλά εγώ κάθε τόσο ξανακυλάω. Γιατί;
Γιατί;
Πρώτα απ’ όλα, γιατί είμαι φιλοπερίεργη. Ένα χαρακτηριστικό πολλών ανθρώπων που γίνονται βίγκαν είναι ότι είναι ανοιχτοί γενικά σαν ιδιοσυγκρασίες σε νέες ιδέες και εμπειρίες. Και αυτό δε σταματά με το να δοκιμάσουν αν τους ταιριάζει ο βιγκανισμός, αλλά το βρίσκουν δύσκολο να αντισταθούν και σε άλλες νεωτερικότητες. Εγώ, δηλαδή, αν δε θήλαζα και δεν είχα παιδιά, για τα οποία είμαι υπεύθυνη, πιστεύω θα με βρίσκατε κάθε δεύτερο Σ/Κ σε ένα ριτρήτ με μαγικά μανιτάρια και παραισθησιογόνους κάκτους. Είμαι περίεργη, ρε παιδί μου, τι να κάνουμε; Πάλι καλά, έχω υπ’ όψιν μου τα ρίσκα και επίσης, ναι, τα παιδιά, που δε θα τα άφηνα με μια μαμά στα ψιλοχαμένα. Η πεθερά μου, που μαγείρευε επί τριάντα χρόνια τα γεμιστά με τον ίδιο ακριβώς τρόπο (και τέλεια, να τα λέμε κι αυτά) είχε λιγότερες πιθανότητες. Και για βιγκανισμό και για εναλλακτικές (ψευτο-)θεραπείες. Η μαμά μου πάλι που μαγείρευε ασιατικά γλυκόξινα από τα ‘80ς, άλλη υπόθεση (από κάπου πήρα).
Λόγος δεύτερος: Γιατί δεν υπάρχει τίποτα πιο ρομαντικό και πιο ενδυναμωτικό από την αίσθηση ότι η φύση μπορεί να μας θεραπεύσει από τα πάντα. Ότι είμαστε μια ενότητα, μια ολότητα, ότι we are all made of stars (είμαστε όλοι φτιαγμένοι από τα άστρα). Αυτός είναι και ένας λόγος που δυστυχώς πολλοί βίγκαν είναι και αντιεμβολιαστές. Έχοντας την ελπίδα ή την πίστη της δύναμης της αυτοθεραπείας, για παράδειγμα. Ή επειδή θεωρούν ότι τα εμβόλια είναι περισσότερο επιβλαβή απ’ ότι βοηθητικά. Φυσικά και υπάρχει η στατιστική πιθανότητα παρενεργειών, όμως η στατιστική πιθανότητα να μην πιάσει μια κοσμική, διαγαλαξιακή αυτο-θεραπεία είναι πολύ -πάάάρα πολύ- μεγαλύτερη…
Επίσης, είναι πολύ πιο εύκολο να μην αλλάξω τις κακές μου συνήθειες και να προσθέσω μερικά ματζούνια και να πίνω νερό από (εχμ μάλλον τοξικά) χάλκινα ποτήρια, αλά αγιουβέρδα. Πιο εύκολο να πετάξω μια σπιρουλίνα πάνω απ’ τη βρώμη μου, παρά να κάθομαι και να πλένω σκούρα πράσινα λαχανικά και να φροντίζω για φρέσκια σαλάτα σε κάθε γεύμα. Είναι εύκολο και ακούγομαι και πολύ εναλλακτική και ιντελέκτουαλ όταν μιλάω για ιερές γεωμετρίες και αρχαίους σπόρους των Σουμερίων, αντί να βράσω το γεμάτο βιταμίνες Β κριθάρι, που έβαζε κι η γιαγιά μου στα κόλυβα.
Μισό λεπτό όμως. Εδώ ανέφερα διαφορετικούς λόγους: ρομαντισμός, ευκολία, ανάγκη να εμφανίζομαι πιο ενημερωμένη και εναλλακτική από τους υπόλοιπους. Πώς συνδέονται αυτά με τα άτομα της βίγκαν κοινότητας. Ας προσπαθήσουμε να το δούμε. Και πάλι βέβαια, ό,τι παρατηρώ και περιγράφω προέρχεται από τις δικές μου αλληλεπιδράσεις και βιώματα.
Συχνά οι βίγκαν είναι άνθρωποι που πάνω απ’ όλα νοιάζονται για το καλό των ζώων και του πλανήτη γενικώς. Επομένως είναι και λογικό να νιώθουν μια βαθύτερη σύνδεση με τη φύση και να αναζητούν εκεί λύσεις στις όποιες ασθένειες και προκλήσεις. Ποιά είναι όμως η παγίδα; Η παγίδα είναι ότι, λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής και του βομβαρδισμού μας από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με προϊόντα, καταλήγουμε με παντελώς αλλοπρόσαλλα προϊόντα στα ντουλάπια μας. Ας πούμε, ενώ μένουμε στην Ελλάδα, αντί για θυμάρι και ρίγανη, παίρνουμε ashwagandha που έρχεται ποιός-ξέρει-από-που με ποιός-ξέρει-τι πρόσθετα. Δεν μιλάμε, δηλαδή, για τοπικά προϊόντα. Δεν μιλάμε για προϊόντα που έχουν περάσει ελέγχους ποιότητας. Καταλαβαίνω ΑΠΟΛΥΤΑ την ανάγκη των βίγκαν για σύνδεση με τη φύση. Ας φυτέψουμε τότε. Τοπικούς σπόρους. Σε κήπους, μπαλκόνια, γλάστρες. Και ας βοηθήσουμε έτσι την τοπική βιοποικιλότητα. Ας μαζέψουμε τα βότανά μας, τα αψέκαστα, ας τα ξεράνουμε κι ας πιούμε το τσάι μας με ήσυχη συνείδηση (ΠΑΝΤΑ όμως κάνοντας τη σχετική έρευνα για αντενδείξεις, ειδικά αν είμαστε έγκυες, θηλάζουμε ή παίρνουμε φάρμακα! Γιατί είπαμε, τα βότανα έχουν δραστικές ουσίες).
Επίσης, οι βίγκαν κάνουν σημαντικές αλλαγές στον τρόπο ζωής τους, εάν δεν έχουν γεννηθεί βίγκαν. Όπως συμβαίνει, δηλαδή για την τεράστια πλειοψηφία της γενιάς μας, που έγινε βίγκαν τα τελευταία χρόνια, μετά τα 20 μας. Οι αλλαγές αυτές απαιτούν προσαρμογές που πολλές φορές δεν είναι εύκολες. Και έτσι κάτι γίνεται συχνά στο μυαλό μας και σκεφτόμαστε “Κάτι χάνεις, κάτι κερδίζεις. Έχασα το τυρί και τα αυγά. Τι κερδίζω;; Ε;;”. Γιατί για αρκετούς, το ότι κερδίζουμε την υγεία μας και την υγεία του πλανήτη δεν είναι αρκετό. Είμαστε άπληστα όντα οι άνθρωποι. Επίσης το ότι σώζεται ο πλανήτης, δεν είναι καν σίγουρο. Οπότε, θέλουν και κάτι έξτρα. “Κερδίζω το ότι είμαι ηθικά ανώτερος απ’ τους άλλους; Κερδίζω το ότι ανήκω σε μια ξεχωριστή ομάδα;”. Όλα αυτά είναι τρομερά γοητευτικά, ειδικά για άτομα που έχουν ανάγκη για αποδοχή. Οπότε είναι και εύκολο να ενταχθούν σε υπο-ομάδες. Η συλλογιστική πάει κάπως έτσι… “Ο βιγκανισμός μου κάνει καλό. Ίσως η ωμοφαγία μου κάνει ακόμα περισσότερο καλό. Και κοίτα πόσο τέλειες και κουλ είναι όλες αυτές οι γιογκίνι. Που είναι βίγκαν και ωμοφάγες και κάνουν και ένα κλύσμα μια φορά τη βδομάδα για αποτοξίνωση! Θα το κάνω κι εγώ, γιατί όχι; Κάτι θα ξέρουν!”. Στο μεταξύ, οι δυο ώρες που κάνουν γιόγκα τη μέρα και λιώνουν το κορμάκι τους μας διαφεύγουν, τις προσπερνάμε διότι δεν μας βολεύει.
Θέλω εδώ να τονίσω ότι υπάρχουν πάρα πάρα πάρα πολλοί βίγκαν, οι οποίοι ζουν ανάμεσά μας και περνούν παντελώς απαρατήρητοι, γιατί δεν έχουν όλη αυτή την αύρα εναλλακτικότητας γύρω τους. Η οποία από μόνη της δεν αποτελεί πρόβλημα -ελπίζω, δεδομένου ότι εγώ αναδίδω εναλλακτικότητα από 2 χιλιόμετρα μακριά- εάν δε συνδέεται με επικίνδυνες, αντιεπιστημονικές αντιλήψεις. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί από τους “εναλλακτικούς”, φανατισμένους βίγκαν συχνά μετά από κάποιον καιρό καταλήγουν να ακολουθούν διατροφές όπως κετογενική ή κάρνιβορ (πιο ακραία εκδοχή της κετογενικής). Και ο λόγος είναι ότι τους προσέλκυσε ο βιγκανισμός για λάθους λόγους. Για το “ανήκειν”. Και όταν δεν τους βόλεψε, ψάξανε την επόμενη ομάδα αποδοχής, καταλήγοντας να βράζουν κόκκαλα για να βγάλουν το μεδούλι για ώρες και ώρες. Το οποίο μεδούλι, “θεραπεύει τα πάντα!”, όπως τα θεράπευε για παράδειγμα η ωμοφαγία με τη σπιρουλίνα λίγους μήνες πριν.
Και για να καταλήξω κάπου, η καλή όψη του νομίσματος είναι ότι πολλοί βίγκαν είναι ανοιχτόμυαλοι, πρόθυμοι να πειραματιστούν, σε επαφή με τη φύση, συμπονετικοί ως προς τα ζώα και τους ανθρώπους και σε επαφή με το σώμα τους και τυχόν συμπτώματα. Για να αποφύγουμε τη σκοτεινή πλευρά της παραπληροφόρησης, του μάρκετινγκ της ευζωίας και των (συχνά επιβλαβών για τη υγεία και την τσέπη μας) εναλλακτικών προϊόντων, αναζητούμε πάντα τι έχει να πει η επιστήμη επ’ αυτού. Δε ρωτάμε την τεχνητή νοημοσύνη να μας πει “που κάνει καλό η σπιρουλίνα”. Ρωτάμε “υπάρχουν επιστημονικά αποδεδειγμένα οφέλη από τη χρήση σπιρουλίνας; (για την ηλικία, το φύλο, το θέμα υγείας μας)/ Υπάρχουν ασφαλή σκευάσματα ελεγμένα από το υπουργείο υγείας/ τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας; / Υπάρχουν αντενδείξεις;”. Με άλλα λόγια, δε ρωτάμε με βάση το τι θέλουμε να ακούσουμε. Για να είμαστε πάνω απ’ όλα ασφαλείς, εμείς και τα άτομα που βρίσκονται υπό την φροντίδα μας -παιδιά και ηλικιωμένοι- οφείλουμε να κάνουμε την έρευνά μας με βάση τις υπάρχουσες αποδείξεις και όχι ό,τι τυχόν ελπίζουμε ότι μπορεί να αποδειχθεί στο μέλλον.
Καλή μας τύχη και αλληλέγγυους χαιρετισμούς σε όλα τα φιλοπερίεργα πλάσματα εκεί έξω!
