(Αυτό το άρθρο δεν είναι ένα αρθράκι που θα ξεπετάξεις γρήγορα. 1386 λέξεις, γραμμένες από άνθρωπο για ανθρώπους όπως λέει η Αλέξια, τουλάχιστον 7 λεπτά ανάγνωσης που σε καλώ να κάνεις όπως ακριβώς διάβαζε η γιαγιά σου τον καζαμία. Αργά και βασανιστικά. Γιατί η γιαγιά ήξερε καλύτερα. Ή και όχι.)
Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι επιλέγουν τη διατροφή τους με βάση τις πεποιθήσεις τους για το τι είναι φυσικό, αληθινό, καθαρό, και παραδοσιακό. Το αφήγημα της “επιστροφής στη φύση” σε συνδυασμό με την ιδέα της επιστροφής σε μια αγνότερη εποχή όπου “η γιαγιά ήξερε”, ή αλλιώς “επιστροφή στις ρίζες”, είναι πολύ ελκυστικά, ιδίως σε έναν κόσμο που μας μοιάζει όλο και πιο τεχνητός, περίπλοκος, απρόσωπος, αποξενωμένος από την αίσθηση της κοινότητας και του φυσικού περιβάλλοντος. Μεγαλώνοντας τα παιδιά μας σε τσιμεντούπολεις, χωρίς την υποστήριξη του “χωριού”, βυθισμένες σε ψηφιακά επαγγέλματα, οι γιαγιάδες μας και ο τρόπος ζωής τους φαντάζουν σαν μια πόρτα που θα μας οδηγήσει σε μια χαμένη ευημερία.
Το αφήγημα “back to nature” είναι έντονο σε πολλούς χώρους γονεϊκότητας. Θα το δούμε στους κύκλους υποστήριξης του μητρικού θηλασμού, της παιδικής διατροφής, στις ομάδες ενημέρωσης για τα δικαιώματα των γυναικών στον τοκετό, στην ήπια γονεϊκότητα ακόμα και στην nature-based εκπαίδευση. Και είναι λογικό πως μετά από δεκαετίες μιας προσπάθειας απάνθρωπου εκμοντερνισμού και βιομηχανοποίησης της εγκυμοσύνης, του τοκετού, της γονεϊκότητας και της εκπαίδευσης που προσπάθησε συστηματικά να απαξιώσει κάθε παράδοση, θα υπήρχε μια αντίσταση προς την άλλη κατεύθυνση, την “επιστροφή σε αυτό που κάναμε παλιά”.
Η ιδέα ότι “το φυσικό είναι καλύτερο” είναι μια κλασική λογική πλάνη (logical fallacy) γνωστή και ως appeal to nature fallacy, που θα βρίσκουμε σε όλα τα εγχειρίδια κριτικής σκέψης (κάτι που φυσικά θα έπρεπε να διδάσκεται στο σχολείο). Και θα μπορούσαμε εδώ απλά να πούμε πως καθετί φυσικό δεν είναι απαραίτητα καλό. Τα δηλητηριώδη μανιτάρια, ο πνευμονιόκκοκος, και η μυωπία είναι όλα φυσικά, αλλά τα αποφεύγουμε ή τα γιατρεύουμε με τα μέσα που μας παρέχει η σύγχρονη επιστήμη. Ο μέσος φυσικός χρόνος προσδόκιμου ζωής των παλαιολιθικών ατόμων ήταν 30 έτη (δεν προλάβαιναν να πεθάνουν από φραγμένες αρτηρίες δηλαδή, πέθαιναν από λοιμώξεις ή τους έτρωγε ένα λιοντάρι), και η βρεφική θνησιμότητα πάνω από 50%, αλλά δεν ακούμε ποτέ κανέναν να παραπονιέται για το πόσο αφύσικα η σύγχρονη ιατρική περίθαλψη έχει επεκτείνει τη ζωή μας και έχει προστατεύσει τα νεογέννητα.
Όμως δυστυχώς, η διατροφική προπαγάνδα του “επιστροφή στη φύση” δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με μαθήματα ορθολογικής σκέψης. Κι αυτό γιατί είναι βαθιά ιδεολογική και απαιτεί πάνω από όλα την αφύπνισή μας σε θέματα πολιτικής προπαγάνδας.
Η επιστροφή στη φύση και στην παράδοση υπήρξε βασικό πολιτικό αφήγημα του Donald Trump ήδη από την πρώτη του υποψηφιότητα. Στo σύνθημα Make America Great Again (MAGA), το “again” σηματοδοτεί την επιστροφή σε μια δήθεν καλύτερη κατάσταση του παρελθόντος. Το «Εμπρός πίσω!» που φώναζε ο Πόποτας στο Καφέ της Χαράς, ένα σύνθημα που χαϊδεύει τα αυτιά σε λαϊκιστές, ακροδεξιούς, και εθνικιστές, στους “συντηρητικούς ορθόδοξους πατριώτες” όπως λέει ο δικός μας σύγχρονος Πόποτας, φανατικός πολέμιος των βίγκαν θηλυκοτήτων. Πίσω στο χωριό, πίσω στην παραδοσιακή οικογένεια, όπου η γυναίκα αρμέγει την αγελάδα, ταΐζει τις κότες που δίνουν σπιτικά αυγά, φτιάχνει δικό της «καθαρό» βούτυρο, γεννά τα 3 της (τουλάχιστον) παιδιά στο σπίτι, και τα θηλάζει όλα μέχρι να απογαλακτιστούν από το μητρικό πίνοντας μη παστεριωμένο αγελαδινό ή κατσικίσιο γάλα, κάνοντας και βίντεο στα σόσιαλ με όλα αυτά, με hushtag #tradwife. Ο άντρας, ως γνήσιο αρσενικό, σφάζει τα ζωντανά και απολαμβάνει την τεράστια μπριζόλα που ο ίδιος έψησε, τονίζοντας πως οι παλαιολιθικοί κυνηγοί έτρωγαν μόνο κρέας.
Ο νέος Yπουργός Yγείας της 2ης θητείας του Trump, Robert F. Kennedy Jr. (RFK Jr.), προσάρμοσε τέλεια αυτήν την ακροδεξιά ρητορική στα θέματα υγείας και διατροφής. Τον RFK Jr. πιθανόν να τον ξέρεις ήδη για τις αντιεμβολιαστικές του πεποιθήσεις, μιας και θεωρεί την φυσική νόσηση πολύ προτιμότερη από την τεχνητή ανοσοποίηση μέσω των εμβολιασμών, άσχετα με το πόσο διαφωνούν μαζί του τα κρούσματα ιλαράς παγκοσμίως. Από την αρχή της εκστρατείας του δίπλα στον Trump χρησιμοποιεί το σύνθημα Make America Healthy Again (MAHA), προωθώντας την “διατροφή των αμερικανών προγόνων”. Στην πιο πρόσφατη γιορτή Thanks Giving τον Νοέμβριο του 2025 τηγάνισε ολόκληρη την γαλοπούλα του σε ζωικό βούτυρο σε απευθείας μετάδοση στα σόσιαλ, ενώ σε μια στιγνά χονδροφοβική του επίθεση προς τον κυβερνήτη Patrick Morrisey είπε πως θα τον αδυνατίσει βάζοντάς τον σε carnivore δίαιτα. Παράλληλα, δημοσιογράφοι φιλικοί προς την κυβέρνηση Trump, όπως η Nina Teicholz, αρθρογραφούν υποστηρίζοντας πως η κυβέρνηση Trump οφείλει να αναθεωρήσει τις Εθνικές Διατροφικές Οδηγίες (USDA Dietary Guidelines), και να βάλει στο κέντρο τους την αύξηση της ζωικής πρωτεΐνης. Το τελευταίο της άρθρο, δημοσιευμένο στο Wall Street Journal στις 11 Μαρτίου 2025 έχει τίτλο Meat Will Make America Healthy Again. Η πανίσχυρη αμερικανική κρεατοβιομηχανία κάνει πάρτυ, και οι επιστήμονες των πιο αξιόπιστων αμερικανικών πανεπιστημίων και οργανισμών τραβάνε τα μαλλιά τους και ψάχνουν τρόπους διαφυγής από το αδιανόητο τσουνάμι επίθεσης προς την επιστήμη. (Η επίθεση της κυβέρνησης Trump προς την επιστημονική κοινότητα είναι θέμα που θέλει από μόνο του ένα επόμενο άρθρο 1500 λέξεων).
Στον χώρο της γονεϊκότητας, βλέπουμε αυτή την ιδεολογία να έχει επηρεάσει πολλές δημοφιλείς doulas, μαίες, και συμβούλους θηλασμού, που προτείνουν ζωικό βούτυρο, κόκκινο κρέας και ζωμούς από κόκαλα καθημερινά ως “φυσικές” τροφές για εγκύους, λεχώνες, και βρέφη, κάνοντας όμως παράλληλα και πόλεμο σε όσπρια και δημητριακά, γιατί αυτά δήθεν δεν είναι “φυσική τροφή”, είναι προϊόν της γεωργικής επανάστασης, σύγχρονα τρόφιμα, που δεν έτρωγαν οι άνθρωποι των σπηλαίων. Παράλληλα επαναλαμβάνουν φράσεις του τύπου “η γιαγιά μου δεν έτρωγε ποτέ μαργαρίνη” αναπαράγωντας θεωρίες περί διατροφής, εμβολίων, αλλά και αυτισμού κατευθείαν βγαλμένες από τα εγχειρίδια του JFK Jr. H τρομολαγνία γύρω από την χρήση φυτοφαρμάκων χρησιμοποιείται για να υποστηρίξει μια διατροφή με ελάχιστα φυτικά τρόφιμα, “καθαρή” (clean diet), και “toxic-free”, διατροφική προσέγγιση που φυσικά αγνοεί πως η μεγαλύτερη έκθεση σε τοξικές χημικές ουσίες έρχεται από την κατανάλωση ζωικών λόγω της βιοσυσσώρευσης και βιομεγέθυνσης των περισσότερων περιβαλλοντικών χημικών ουσιών στην τροφική αλυσίδα. Λεπτομέρειες αυτές, αν καλείσαι να αγοράσεις σε πολλαπλάσια τιμή βιολογικές μπριζόλες. Το κίνημα “back to nature” δεν ενδιαφέρεται για το αν το κόστος της προτεινόμενης διατροφής είναι δυσβάσταχτο για τα μικρομεσαία οικονομικά στρώματα.
Προφανώς δεν είναι κακόβουλοι ή ακροδεξιοί όλοι αυτοί οι επαγγελματίες. Οι περισσότερες απλώς έχουν απορροφήσει αβίαστα τα αφηγήματα που κυκλοφορούν ως δήθεν γνώση μέσα από μεγάλης επιρροής επαγγελματίες, social media, eco chambers, και κοινότητες «φυσικής ζωής».
Η πιο σημαντική ερώτηση εδώ είναι γιατί το “φυσικό” είναι σχεδόν πάντα ζωικό; Γιατί η “επιστροφή στις ρίζες” συνοδεύεται από μπριζόλες και όχι από φακές; Από βούτυρο και όχι από ταχίνι; Η απάντηση ίσως να βρίσκεται στο ποιοι διαμορφώνουν το αφήγημα. Οι διατροφές τύπου carnivore και paleo δημιουργήθηκαν και προωθούνται κυρίως από λευκούς, εύπορους, cis άνδρες, που συχνά ανήκουν ή φλερτάρουν με συντηρητικούς ή ακροδεξιούς κύκλους, με σαφή υποστήριξη της κρεατοβιομηχανίας. Στο πλαίσιο αυτό, το κρέας και τα ζωικά λίπη γίνονται σύμβολα κυριαρχίας, δύναμης και “κανονικότητας”. Η κατά βάση φυτική διατροφή, στηριζόμενη σήμερα από το σύνολο της επιστημονικής κοινότητας, παρουσιάζεται ως “συστημική”, “πολιτικά ορθή”, “αφύσικη”, “απειλή για τον πολιτισμό, την παράδοση, και την εθνική ταυτότητα” αλλά και “απειλή για την αρρενωπότητα” όπως έχoυν δηλώσει δημόσια ο Tucker Carlson, ο Elon Musk, ο Joe Rogan και άλλοι υποστηριχτές του αμερικανικού ακροδεξιού χώρου αλλά και του “manosphere”. Η κατανάλωση κρέατος παρουσιάζεται από αυτούς τους κύκλους ως πράξη αντίστασης. Αντίστασης σε τι; Στην επιστήμη, στην οικολογία, στην δημόσια υγεία, στον φεμινισμό, στην LGBTQ+ κοινότητα, ακόμα και στην ίδια τη δημοκρατία. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ακροδεξιοί πολιτικοί στις ΗΠΑ, αλλά και στην Ευρώπη, αντιμετωπίζουν την βίγκαν διατροφή όχι απλά ως ένα ρίσκο για τη δημόσια υγεία, αλλα κυρίως ως έναν ιδεολογικό εχθρό.
Το ζητούμενο φυσικά δεν είναι να στιγματίσουμε κάθε άτομο που υιοθέτησε αυτό το αφήγημα, κάνοντας ανάλογες διατροφικές επιλογές. Είναι ανθρώπινο να αναζητάμε απλές απαντήσεις σε έναν πολύπλοκο κόσμο, και πολλοί γονείς βρίσκουν πραγματική στήριξη σε κοινότητες που υποστηρίζουν την “επιστροφή στη φύση” χωρίς να αναγνωρίζουν και να ασπάζονται την ακροδεξιά ρητορική.
Όταν όμως η αναζήτηση για φυσικότητα και σύνδεση με τις ρίζες μας, μας απομακρύνει από την επιστημονική τεκμηρίωση, την πρόληψη, τη δημόσια υγεία και την κοινωνική δικαιοσύνη, τότε αξίζει να σταθούμε και να ρωτήσουμε: για ποιον είναι “φυσικά” τα πράγματα όπως παρουσιάζονται; Και ποιον τελικά συμφέρει αυτή η επιστροφή στο χθες…;
