Βράδυ Τσικνοπέμπτης γράφεται αυτό το άρθρο και η τελευταία φορά που έγραψα γι’αυτό ήταν σε μια μικρή ομαδούλα βίγκαν γονέων πέρυσι. Τότε ήταν Πάσχα, τώρα Τσικνοπέμπτη. Δύο γιορτές που παλιότερα σήμαιναν για μένα οικογένεια, μάζωμα, ζεστασιά, γλέντι. Και που έγιναν τα τελευταία χρόνια μια δύσκολη περίοδος επειδή για τα βίγκαν άτομα σημαίνει πόνος και θάνατος για άπειρα ζώα που χρησιμοποιούνται από εμάς όχι από ανάγκη, αλλά λόγω παράδοσης, γλεντιού και χαράς.
Ήταν Πάσχα πριν 2 χρόνια όταν έγινε η ανάρτηση από άλλη μαμά που ζει στην Ελλάδα.
“Πριν δύο χρόνια παρακολούθησα μια διημερίδα για τα αόρατα πένθη και τα πένθη ταμπού. Αυτά που από την κοινωνία μας δεν αναγνωρίζονται, αυτά που η κοινωνία μας λέει ότι δεν έχουμε δικαίωμα να τα εκφράζουμε και να τα βιώνουμε ως τέτοια. Ανάμεσα σε άλλα ήταν και η αναφορά στο θάνατο κατοικιδίου αλλά και το πένθος που βιώνουν οι vegans. Σήμερα ενώ ήμουν βόλτα με την κόρη μου είδα ένα μικρό κατσικάκι στην καρότσα ενός αγροτικού και ήταν τόσο φοβισμένο. Η καρδιά μου σφίχτηκε για τον πόνο που θα βιώσουν και αυτές τις ημέρες. Το κοίταξα ανήμπορη. Μια αγκαλιά σε εσάς που ξέρω ότι νιώθετε το ίδιο.“
Αχ! Ένα κλικ μέσα μου. Έχω το προνόμιο να ζω στην Ολλανδία και να μην έχω δει το Πάσχα εδώ και χρόνια, ούτε και ξέρω πόσα πια. Έχοντας μεγαλώσει σε μια δεμένη μεν, αλλά όχι και τόσο θρησκευόμενη, οικογένεια, δεν μου λείπουν ιδιαίτερα τα έθιμα του Πάσχα. Ακόμη όμως και το προνόμιο αυτό δεν είναι ακριβώς προνόμιο όταν ζεις στην χώρα του τυριού και των αγελάδων και μάλιστα σε μικρό χωριό περιτριγυρισμένο από φάρμες.
“Σήμερα το σκέφτηκα γιατί περπατούσα και είδα αρνάκια. Θυμήθηκα ότι είναι Πάσχα στην Ελλάδα αλλά και ότι κι εδώ που είναι, και αυτά θα χωριστούν από τις μητέρες τους και θα στερηθούν το γάλα τους ή θα θανατωθούν πρόωρα. Δεν σκέφτηκα να το μοιραστώ εδώ, αλλά ναι, δεν μπορώ να το μοιραστώ με άλλους είτε επειδή δεν είναι ασφαλές, είτε επειδή απλά δεν το καταλαβαίνουν…“
Κάθε χρόνο, τέτοιες μέρες, οι βίγκαν άνθρωποι βιώνουμε ένα σιωπηλό πένθος. Ένα πένθος που δεν αναγνωρίζεται, που δεν χωράει στις ‘κανονικές’ συζητήσεις, που μοιάζει να μην έχει χώρο. Ο dr. Kenneth Doka ονόμασε αυτό το είδος πένθους “αποστερημένο πένθος” (Disenfranchised Grief, 2002). Αυτό το πένθος δεν είναι κοινωνικά αποδεκτό, δεν υπάρχουν ανεπτυγμένα συγκεκριμένα τελετουργικά που βοηθούν τους πενθούντες να το διαχειριστούν και συχνά μπορεί να θεωρείται ταμπού από το κοινωνικό σύνολο, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει χώρος για αυτά σε συζητήσεις με φίλους και συγγενείς, αλλά ούτε στη δημόσια σφαίρα. Κάποια παραδείγματα αποστερημένου πένθους είναι ο θάνατος ενός κατοικίδιου (μπορεί να ακούσει κανείς “κρίμα αλλά δεν έχασες και άνθρωπο”), η αποβολή/απώλεια μιας εγκυμοσύνης (όσο πιο νωρίς συμβεί, τόσο λιγότερο “αποδεκτό” το πένθος), ή οικολογικό πένθος (μετά από μια μεγάλη καταστροφή, όπως μια πυρκαγιά).
Όπως το βίγκαν πένθος, έτσι και τα παραδείγματα αυτά δείχνουν πόσο οι κοινωνικές νόρμες καθορίζουν τι “επιτρέπεται” να πενθούμε, για πόσο και με ποιον τρόπο, δημιουργώντας σιωπή και απομόνωση γύρω από πένθη τα οποία όμως είναι υπαρκτά.
Κι όμως, παρόλο που δεν υπάρχουν λέξεις ή αναγνώριση για το πένθος αυτό, χρειάζεται να το αγκαλιάσει μια κοινότητα, να το κρατήσει ένας άνθρωπος που “ξέρει”. Μπορεί να μην έχουμε δημιουργήσει έθιμα και τελετουργικά για να το διαχειριστούμε, αλλά έχουμε τα “κι εγώ έτσι νιώθω” που μας προσφέρουν άλλοι βίγκαν γονείς. Εδώ, η αγκαλιά της ομάδας και όλα αυτά τα σχόλια που έγιναν από γονείς ήρθαν να μας πουν ένα “σε βλέπω, θα σε βοηθήσω εγώ να κουβαλήσεις αυτό το βάρος.”
Η κοινότητα αυτή έχει μεγάλη δύναμη, τόσο σε ατομικό, όσο σε συλλογικό επίπεδο. Γιατί αυτό δεν είναι απλώς ατομικό πένθος, αλλά είναι ένα πένθος που, όπως λέει η κοινωνιολόγος Josephine Browne στην πρώτη συνάντηση των Vegan Sociologists που έγινε το 2020, “αν αναγνωριστεί, απειλεί τον τρόπο με τον οποίο έχουμε οργανώσει την κοινωνία μας. Γι’ αυτό απορρίπτεται.”
Το βίγκαν πένθος είναι ριζοσπαστικό και μπορεί να ταράξει τα νερά σε κοινωνικό επίπεδο. Αγγίζει βαθιά ριζωμένες ιδεολογίες: την ανθρώπινη ανωτερότητα, τον σπισισμό, τη βία που βαφτίζεται “παράδοση”. Όμως όταν δεν βρίσκει χώρο να εκφραστεί, γίνεται βάρος. Βάρος που κάποιοι από εμάς το μετατρέπουμε σε ακτιβισμό, άλλοι το κουβαλούμε σιωπηλά, και κάποιοι βρίσκουν καταφύγιο στη γραφή και τη δημιουργία ώστε να μην νιώθουμε πια εμείς κι ο πόνος μας αόρατοι.
